Hipofiz Bezi Hormonları
Hipofiz Ön Lob Hormonları
- TSH (Tiroid Uyarıcı Hormon): Tiroid bezini uyararak tiroksin hormonunun salgılanmasını sağlar.
- ACTH (Adrenokortikotropik Hormon): Böbrek üstü bezini uyararak kortizol salgılanmasını sağlar.
- MSH (Melanosit Uyarıcı Hormon): Deride melanin pigmentinin oluşumunu kontrol eder.
- STH (Büyüme Hormonu): Büyüme ve gelişmeyi kontrol eder.
- FSH (Folikül Uyarıcı Hormon): Dişilerde yumurta, erkeklerde sperm üretimini sağlar.
- LH (Lüteinleştirici Hormon): Dişilerde yumurtlama, erkeklerde testosteron üretimini sağlar.
- LTH (Prolaktin): Süt üretimini sağlar.
Hipofiz Arka Lob Hormonları
- Vazopressin (ADH - Antidiüretik Hormon): Su dengesini sağlar.
- Oksitosin: Doğum sırasında rahim kasılmalarını ve süt salgılanmasını sağlar.
Hormonların Vücuttaki Etkileri ve Genel Bilgiler
Hipofiz bezi, vücudun genel işleyişi için kritik bir rol oynar. Hipofiz ön lobundaki hormonlar, metabolizma, üreme, büyüme ve stres yanıtları gibi birçok önemli süreci yönetir. Hipofiz arka lobundaki hormonlar ise, su dengesini ve doğum sürecini etkiler. Hormon seviyelerinin dengesizliği, bir dizi sağlık sorununa yol açabilir. Örneğin:
- Hipotiroidizm: TSH seviyesinin düşük olması, tiroid hormonlarının yeterli üretilememesine neden olabilir, bu da metabolizmanın yavaşlamasına yol açar.
- Hiperkortizolizm: ACTH'nin aşırı salgılanması, aşırı kortizol üretimine neden olabilir ve bu durum obezite, kemik erimesi ve bağışıklık sistemi sorunlarına yol açabilir.
- Polikistik Over Sendromu (PCOS): FSH ve LH hormonlarının dengesizliği, kadınlarda yumurtlama sorunlarına ve kısırlığa yol açabilir.
- Vasopressin Eksikliği (Diabetes Insipidus): Vazopressin eksikliği, aşırı su kaybına ve idrar çıkışının artmasına neden olabilir.
- Oksitosin Düşüklüğü: Oksitosin eksikliği, doğum sırasında zayıf kasılmalar ve süt üretiminde azalmaya yol açabilir.
Sonuç olarak, hipofiz bezi vücudun tüm fizyolojik süreçlerini koordine eden bir merkezi kontrol merkezi olarak görev yapar. Hormon seviyelerindeki bozukluklar, tüm vücutta geniş çaplı etkilere yol açabilir. Hipofiz bezinin düzgün çalışması, sağlıklı bir yaşam sürdürebilmek için hayati önem taşır.
Tiroid Bezi Hormonları
Tiroid bezi, boynun ön kısmında yer alan ve metabolizmanın düzenlenmesinde kritik rol oynayan bir bezdir. Tiroid hormonları, vücuttaki enerji üretimini, büyümeyi ve gelişmeyi etkiler. İki ana hormon üretir: Tiroksin (T4) ve Triyodotironin (T3). Bunlar, vücudun temel metabolizma hızını düzenler.
- Tiroksin: Vücuttaki metabolizma hızını düzenler. Tiroksin, vücutta enerji üretiminin artırılmasını ve sıcaklık dengesinin korunmasını sağlar. Ayrıca, kalp atış hızını ve sindirim sisteminin faaliyetlerini etkiler. Tiroksin seviyesinin düşük olması, hipotiroidizm gibi hastalıklara yol açabilirken, yüksek olması hipertiroidizmle ilişkilidir.
- Kalsitonin: Kandaki kalsiyum seviyesini düşürür. Kalsitonin, kemiklerdeki kalsiyum depolarının düzenlenmesine yardımcı olur ve kemiklerden kalsiyum salınımını engeller. Ayrıca, böbreklerde kalsiyumun geri emilimini azaltarak kalsiyum seviyelerini düşürür. Yüksek kalsitonin seviyeleri, genellikle tiroid bezinin aşırı aktivitesine işaret eder.
Tiroid Bezi Hormonlarının Etkileri ve Eksiklik/Fazlalık Durumları
Tiroid hormonları, vücudun tüm metabolik faaliyetlerini etkileyen kritik hormonlardır. Aşağıda tiroid hormonlarının vücuttaki etkilerini ve eksiklikleri ile ilgili bazı bilgiler bulunmaktadır:
- Hipotiroidizm: Tiroksin (T4) ve triiodotironin (T3) hormonlarının yetersiz üretimi, metabolizmanın yavaşlamasına, halsizlik, depresyon, soğuğa duyarlılık, kilo alımı ve ciltte kuruluk gibi belirtilere yol açabilir.
- Hipertiroidizm: Tiroid bezinin aşırı çalışması durumunda, aşırı tiroksin ve triiodotironin salgılanır. Bu durum, metabolizmanın hızlanmasına, kalp çarpıntısına, kilo kaybına, aşırı terlemeye ve sinirlilik haline neden olabilir.
- Kalsitonin Eksikliği: Kalsitonin eksikliği genellikle klinik bir problem oluşturmaz, ancak kemiklerin zayıflaması ve kalsiyum seviyelerinin dengesizliği riski olabilir.
- Kalsitonin Fazlalığı: Aşırı kalsitonin salgılanması, genellikle tiroid bezinde oluşan bir tümörle ilişkilidir ve kemiklerde aşırı kalsiyum birikimine yol açabilir, bu da osteoporoz riskini artırabilir.
Paratiroid Bezi Hormonları
Paratiroid bezleri, tiroid bezinin arkasında bulunan ve vücutta kalsiyum dengesini sağlayan küçük bezlerdir. Parathormon, paratiroid bezleri tarafından üretilen ana hormondur ve kandaki kalsiyum seviyesinin düzenlenmesinde kritik rol oynar.
- Parathormon: Kandaki kalsiyum seviyesini artırır. Parathormon, kemiklerden kalsiyum salınımını teşvik eder ve böbreklerde kalsiyumun geri emilmesini artırarak kandaki kalsiyum seviyelerini yükseltir. Ayrıca, parathormon, sindirim sistemindeki kalsiyum emilimini de artırır. Düşük kalsiyum seviyeleri, parathormon üretimini artırarak dengeyi sağlamaya çalışır.
Paratiroid Bezi Hormonlarının Etkileri ve Eksiklik/Fazlalık Durumları
Parathormon, kalsiyum dengesini düzenleyerek kemik sağlığını korur. Aşağıda parathormonun etkileri ve eksiklik/fazlalık durumlarıyla ilgili bazı bilgiler verilmiştir:
- Hipo-paratiroidizm: Parathormon üretiminin azalması, kandaki kalsiyum seviyelerinin düşmesine ve kaslarda kramplar, titreme, sinirlilik, ve kemik zayıflığına yol açabilir.
- Hiperparatiroidizm: Parathormon üretiminin aşırı olması, kemiklerden fazla kalsiyum salınımına yol açarak kemiklerin zayıflamasına ve osteoporoz riskinin artmasına neden olabilir. Aynı zamanda böbrek taşı oluşumu ve kalsiyum birikimi gibi sorunlar da ortaya çıkabilir.
Böbrek Üstü Bezleri Hormonları
Böbrek üstü bezleri, vücudun stres yanıtı, kan basıncı düzenlemesi ve metabolizmanın yönetilmesinde önemli rol oynayan hormonlar üretir. Bu bezler, adrenal korteks (kabuk bölgesi) ve adrenal medulla (öz bölgesi) olmak üzere iki ana kısımdan oluşur. Her iki bölge farklı hormonlar üretir ve bunlar vücudun çeşitli fonksiyonlarını düzenler.
Adrenal Korteks (Kabuk Bölgesi) Hormonları
- Kortizol: Stres hormonu olarak bilinir, vücudun stresle başa çıkmasına yardımcı olur. Kortizol, vücutta glukoz üretimini artırarak enerji sağlar, bağışıklık sistemini baskılar ve inflamasyonu azaltır. Ayrıca, metabolizma, uyku düzeni ve kan şekeri seviyelerini düzenler. Yüksek kortizol seviyeleri, kronik stres, anksiyete ve depresyon gibi sorunlarla ilişkilendirilebilir.
- Aldosteron: Sodyum ve su dengesini sağlar. Aldosteron, böbreklerde sodyumun geri emilimini artırarak suyun vücutta tutulmasına yardımcı olur. Bu hormon, kan basıncını düzenler ve elektrolit dengesini korur. Aldosteron seviyelerinin aşırı olması, yüksek kan basıncı (hipertansiyon) ve sıvı birikimi gibi sorunlara yol açabilir.
Adrenal Medulla (Öz Bölgesi) Hormonları
- Adrenalin (Epinefrin): Acil durumlarda vücudu hazırlar. Adrenalin, vücutta "savaş ya da kaç" yanıtını tetikler. Kalp atış hızını artırır, kan basıncını yükseltir, solunum hızını artırır ve kan damarlarını daraltarak kanın kritik organlara yönlendirilmesini sağlar. Adrenalin salgısı, stresli durumlar, korku veya heyecan anlarında artar.
- Noradrenalin (Norepinefrin): Kan basıncını artırır. Noradrenalin, adrenalinle birlikte çalışarak kalp atış hızını artırır, damarları daraltır ve kan basıncını yükseltir. Ayrıca, beyin fonksiyonlarını etkileyerek dikkat ve uyanıklılığı artırır. Noradrenalin seviyesi, stresli durumlarda ve heyecanlı anlarda yükselir.
Böbrek Üstü Bezi Hormonlarının Etkileri ve Eksiklik/Fazlalık Durumları
Böbrek üstü bezleri, hayati öneme sahip bir dizi hormon üretir. Aşağıda bu hormonların vücutta oluşturduğu etkiler ve eksiklik/fazlalık durumlarında karşılaşılan sağlık sorunları açıklanmıştır:
- Hiperkortizolizm (Cushing Sendromu): Kortizol üretiminin aşırı olması, cilt incelmesi, kilo alımı, halsizlik, yüksek kan basıncı ve zayıf bağışıklık gibi belirtilere yol açabilir.
- Hipokortizolizm (Addison Hastalığı): Kortizol üretiminin yetersiz olması, yorgunluk, kilo kaybı, düşük kan basıncı ve tuz kaybı gibi belirtilere neden olabilir. Bu durum, ciddi sonuçlar doğurabilir ve acil tıbbi müdahale gerektirir.
- Hiperaldosteronizm: Aldosteron üretiminin aşırı olması, yüksek kan basıncına, potasyum kaybına ve vücutta sıvı birikimine neden olabilir.
- Adrenalin Fazlalığı: Aşırı adrenalin salgılanması, kalp çarpıntısı, yüksek kan basıncı, anksiyete ve sinirlilik gibi sorunları tetikleyebilir. Aynı zamanda vücutta aşırı enerji artışı ve yorgunluk hissi de görülebilir.
- Adrenalin Eksikliği: Adrenalin üretiminin düşük olması, stresli durumlarla başa çıkmada zorluklara yol açabilir, düşük kan basıncı ve halsizlik gibi belirtiler görülebilir.
Pankreas Hormonları
Pankreas, hem iç salgı (endokrin) hem de dış salgı (eksokrin) fonksiyonları olan önemli bir organdır. İç salgı bezleri, hormonlar üretirken dış salgı bezleri, sindirim için gerekli enzimleri üretir. Pankreasın hormonları, özellikle kan şekerinin düzenlenmesinde kritik bir rol oynar.
İç Salgı (Hormonlar)
Pankreas, endokrin bez olarak vücuda hormonlar salgılar. Bu hormonlar, kan şekerinin düzenlenmesinde, sindirim sürecinde ve metabolizma üzerinde etkili olur. İç salgı bezlerinden en önemlileri insülin ve glukagondur.
- İnsülin: Kan şekerini düşürür. İnsülin, pankreasın beta hücrelerinde üretilen bir hormondur. Vücudun enerji kaynağı olan glukozun hücreler tarafından alınmasını sağlar, böylece kan şekeri seviyesini düşürür. İnsülin, yemek yedikten sonra vücuda salınarak kan şekerinin yükselmesini engeller. Bu hormonun eksikliği, diyabet gibi hastalıklara yol açabilir. Tip 1 diyabet, vücudun insülin üretmesini engellerken, Tip 2 diyabette insülinin etkisi azalır.
- Glukagon: Kan şekerini yükseltir. Glukagon, pankreasın alfa hücrelerinde üretilen bir hormondur. İnsülinin tersine, kan şekerinin düşmesi durumunda salınarak karaciğerdeki glikojenin glukoza dönüştürülmesini sağlar. Bu, kan şekerinin yükselmesine yardımcı olur. Glukagon, açlık durumlarında vücuda enerji sağlamak için çalışır ve vücudun kan şekeri dengesini korur. Glukagonun aşırı salgılanması, kan şekerinin tehlikeli şekilde yükselmesine neden olabilir, bu da hiperglisemiye yol açar.
Dış Salgı (Enzimler)
Pankreas, sindirim sürecine yardımcı olmak için dış salgı fonksiyonu da gösterir. Bu fonksiyon, pankreasın özel bir kanal aracılığıyla on iki parmak bağırsağına (duodenum) gönderdiği özsuyun içinde bulunan sindirim enzimleri ile gerçekleştirilir. Pankreas özsuyu, yiyeceklerin sindirilmesine yardımcı olan birçok önemli enzim içerir. Bunlar, protein, yağ ve karbonhidratları parçalayan enzimlerdir.
- Amilaz: Karbonhidratları şekerlere dönüştürür. Amilaz, nişasta ve glikojen gibi polisakkaritleri şeker birimlerine (glukoza) dönüştürür. Bu enzim, ağızda tükürükle başlar ve pankreas tarafından on iki parmak bağırsağına salgılandığında sindirime devam eder.
- Proteaz: Proteinleri amino asitlere parçalar. Proteazlar, proteinlerin yapı taşları olan amino asitlere dönüşmesini sağlar. Bu enzimlerin en bilinen örneği tripsindir.
- Lipaz: Yağları yağ asitlerine ve gliserole böler. Lipaz, sindirim sürecinde vücuda gerekli enerjiyi sağlamak için yağların parçalanmasını sağlar. Bu enzim, yağların sindirilmesi ve emilmesi için gereklidir.
- Deoksiribonükleaz (DNaz) ve Ribonükleaz (RNaz): Nükleik asitleri parçalar. DNaz ve RNaz enzimleri, hücrelerdeki DNA ve RNA'yı sindirerek hücresel yapıların parçalanmasına yardımcı olur.
Pankreasın Metabolik Etkileri
Pankreasın ürettiği hormonlar, sadece kan şekerini değil, vücuttaki enerji dengesini ve metabolizmayı da etkiler. Bu hormonlar, besinlerin enerjiye dönüştürülmesini ve depolanmasını düzenler. İnsülin, yağ ve protein metabolizmasını da etkilerken, glukagon enerji depolarını harekete geçirir. Ayrıca, pankreasın sekresyonları, sindirim sisteminin düzgün çalışmasını sağlayarak besinlerin emilmesini optimize eder.
Pankreas Hastalıkları
Pankreasın düzgün çalışmaması, çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir. Özellikle insülin üretimindeki bozulmalar diyabet gibi hastalıkları tetikler. Pankreas kanseri, pankreasın iç salgı ve dış salgı fonksiyonlarını etkileyen başka bir ciddi hastalıktır. Bunun dışında, pankreatit gibi enflamatuar hastalıklar, sindirim sürecini etkileyebilir ve ağrıya yol açabilir.
Diyabet
Diyabet, pankreasın insülin üretimindeki bozulma nedeniyle vücutta yüksek kan şekeri seviyelerinin oluşmasıdır. Tip 1 diyabette, vücut insülin üretimini durdurur, bu da günlük insülin enjeksiyonlarını gerektirir. Tip 2 diyabette ise, vücut insülini düzgün kullanamaz ve bu da genellikle diyet, egzersiz ve ilaç tedavisi ile yönetilir.
Pankreatit
Pankreatit, pankreasın iltihaplanmasıdır. Akut pankreatit, pankreasın ani iltihaplanmasıdır ve genellikle ağır karın ağrısı ile kendini gösterir. Kronik pankreatit, pankreasın uzun süreli iltihaplanmasıdır ve bu durum sindirim problemleri ile sonuçlanabilir.
Pankreas Kanseri
Pankreas kanseri, genellikle erken aşamalarda belirti vermez, bu yüzden genellikle ileri aşamalarda teşhis edilir. Erken teşhis ve tedavi için dikkatli bir izleme gereklidir.
Eşeysel Bezler Hormonları
Eşeysel bezler, erkek ve kadınlık hormonlarını üreten organlardır. Erkeklerde testisler, kadınlarda ise overler, bu hormonları üretir. Bu hormonlar, cinsel gelişimi, üreme sağlığını ve bireysel özellikleri etkiler.
- Testosteron (Androjen): Erkeklik özelliklerini geliştirir. Testosteron, erkeklerin cinsel özelliklerinin gelişmesine yardımcı olur, kas ve kemik kütlesinin artmasını sağlar, sesin kalınlaşmasını ve sakal oluşumunu tetikler. Ayrıca, cinsel istek (libido), spermatogenezi (sperm üretimi) ve genel enerji seviyelerini etkiler.
- Östrojen: Dişilik özelliklerini geliştirir. Östrojen, kadınların cinsel gelişimini düzenler, meme gelişimini ve adet döngüsünü kontrol eder. Ayrıca, kemik sağlığına katkıda bulunur ve kardiyovasküler sağlık üzerinde olumlu etkiler yapar. Menopoz sonrası östrojen düşüşü, kemik erimesi gibi sağlık sorunlarına yol açabilir.
- Progesteron: Gebeliği destekler. Progesteron, gebelik için önemli bir hormondur. Hamilelik sırasında rahim iç duvarını koruyarak embriyonun yerleşmesine yardımcı olur. Ayrıca, adet döngüsünde rahmin hazır hale gelmesini sağlar. Progesteron seviyeleri gebelik sırasında yüksek tutulur ve düşük progesteron, düşük riskini artırabilir.
Eşeysel Bezler Hormonlarının Etkileri ve Eksiklik/Fazlalık Durumları
Bu hormonların vücuttaki etkileri, bireylerin cinsel gelişimini, üreme sağlığını ve fiziksel özelliklerini doğrudan etkiler. Eksiklik veya fazlalık durumları çeşitli sağlık sorunlarına yol açabilir:
- Testosteron Eksikliği: Erkeklerde düşük testosteron seviyesi, kas kaybı, yorgunluk, depresyon, libido kaybı ve iktidarsızlık gibi sorunlara yol açabilir.
- Testosteron Fazlalığı: Aşırı testosteron, erkeksi özelliklerin aşırı gelişmesi (örneğin, aşırı kıllanma), akne ve agresif davranışlar gibi sorunlara yol açabilir.
- Östrojen Eksikliği: Kadınlarda östrojen seviyesinin düşmesi, sıcak basmaları, vajinal kuruluk, kemik erimesi ve kalp hastalıkları riskinin artmasına neden olabilir, özellikle menopozda bu durum sık görülür.
- Östrojen Fazlalığı: Aşırı östrojen, adet düzensizliklerine, meme ağrısı, baş ağrısı ve hatta bazı kanser türlerinin riskinin artmasına yol açabilir.
- Progesteron Eksikliği: Progesteron eksikliği, adet düzensizlikleri, kısırlık ve düşük riski ile ilişkilidir.
Timüs Bezi Hormonları
Timüs bezi, bağışıklık sisteminin düzenlenmesinde önemli bir rol oynar. Vücudun savunma sisteminin gelişmesi ve etkili çalışması için gereklidir. Bu bez, bağışıklık hücrelerinin (T hücreleri) olgunlaşmasına yardımcı olur.
- Timozin: Bağışıklık sistemini düzenler. Timozin, timüs bezinde üretilir ve bağışıklık hücrelerinin olgunlaşmasını ve etkili bir şekilde çalışmasını sağlar. Bu hormon, bağışıklık sisteminin savunma fonksiyonlarını optimize eder. Ayrıca, vücudun enfeksiyonlara karşı savaşmasını destekler. Timüs bezinin işlevi yaşla birlikte azalır, bu da bağışıklık sisteminin yaşla birlikte zayıflamasına yol açabilir.
Epifiz Bezi Hormonları
Epifiz bezi, vücutta biyolojik saat işlevini yerine getiren hormonları üretir. Bu bez, uyku düzenini ve biyolojik ritmi kontrol etmek için önemli bir rol oynar.
- Melatonin: Uyku düzenini sağlar. Melatonin, epifiz bezinde üretilen bir hormondur ve vücudun uyku-uyanıklık döngüsünü düzenler. Gece karanlıkta melatonin üretimi artar, bu da uykuya geçişi kolaylaştırır. Ayrıca, biyolojik saatin senkronize olmasına yardımcı olur ve vücudun biyolojik ritmiyle uyum içinde çalışmasını sağlar. Melatonin, uykusuzluk gibi uyku bozukluklarında tedavi amaçlı kullanılabilir.
| Hormon |
Üretildiği Yer |
Salgılandığı Yer |
Etkilediği Yer |
Başlattığı Süreç |
Durdurduğu Süreç |
| FSH |
Hipofiz Bezi |
Kan dolaşımı |
Testisler (Sertoli hücreleri), Yumurtalıklar |
Folikül büyümesi, Spermatogenez |
Negatif feedback ile yüksek Östrojen/Testosteron seviyelerinde baskılanır |
| LH |
Hipofiz Bezi |
Kan dolaşımı |
Testisler (Leydig hücreleri), Yumurtalıklar |
Testosteron üretimi, Ovulasyon |
Negatif feedback ile yüksek Testosteron/Progesteron seviyelerinde baskılanır |
| Östrojen |
Yumurtalık (Foliküller) |
Kan dolaşımı |
Hipofiz, Rahim |
Rahim duvarının kalınlaşması, LH yükselmesi (pozitif feedback) |
Düşük seviyelerde FSH'yi baskılar (negatif feedback) |
| Progesteron |
Korpus Luteum |
Kan dolaşımı |
Hipofiz, Rahim |
Rahmi gebeliğe hazırlar |
FSH ve LH salgısını baskılar (negatif feedback) |
| Testosteron |
Testis (Leydig Hücreleri) |
Kan dolaşımı |
Hipofiz, Sertoli Hücreleri |
Spermatogenezi destekler, İkincil cinsiyet özellikleri |
FSH ve LH salgısını baskılar (negatif feedback) |
| GnRH |
Hipotalamus |
Hipofiz Bezi |
FSH ve LH salgısını uyarır |
Üreme hormonlarının salgılanması |
Negatif feedback ile yüksek Östrojen/Testosteron seviyelerinde baskılanır |
| İnhibin |
Testis (Sertoli hücreleri), Yumurtalık |
Kan dolaşımı |
Hipofiz |
FSH baskılanması |
FSH salgısını azaltır (negatif feedback) |
| Hormon |
Üretildiği Yer |
Salgılanma Zamanı |
Etkilediği Süreç |
Geri Bildirim |
| FSH (Follikül Uyarıcı Hormon) |
Hipofiz Bezi |
Erkeklerde: Sürekli salgılanır, spermatogenezi uyarır.
Kadınlarda: Menstrüel döngünün foliküler evresinde artar.
|
Spermatogenez: Testislerdeki Sertoli hücrelerini uyararak sperm üretimini başlatır.
Oogenez: Yumurtalıklarda folikül büyümesini tetikler.
|
Negatif feedback (Östrojen/Testosteron artışı ile baskılanır) |
| LH (Luteinize Edici Hormon) |
Hipofiz Bezi |
Erkeklerde: Sürekli salgılanır, testosteron üretimini artırır.
Kadınlarda: Ovulasyon öncesi ani yükselir.
|
Erkeklerde: Leydig hücrelerini uyararak testosteron üretimini artırır.
Kadınlarda: Folikül olgunlaşmasını ve yumurtlamayı tetikler.
|
Negatif feedback (Testosteron ve Progesteron artışı ile baskılanır) |
| Östrojen |
Yumurtalık |
Foliküler evre: Folikül büyüdükçe salgılanır.
Ovulasyon: Yüksek seviyelere ulaştığında LH'yi tetikler.
Luteal evre: Korpus luteum tarafından üretilir.
|
Rahim duvarını kalınlaştırır. Embriyonun tutunmasını hazırlar.
Ovulasyonu destekler. LH piki için pozitif geri bildirim sağlar.
|
Pozitif feedback (Yüksek seviyelerde LH artışını tetikler).
Negatif feedback (Düşük seviyelerde FSH'yi baskılar).
|
| Progesteron |
Korpus Luteum |
Luteal evrede: Artarak rahmi gebeliğe hazırlar.
Hamilelikte: Plasenta tarafından salgılanmaya devam eder.
|
Rahim duvarını kalın tutar. Erken gebelik desteği sağlar.
FSH ve LH'yi baskılar. Yeni yumurtlamayı engeller.
|
Negatif feedback (Yüksek seviyelerde FSH ve LH baskılanır) |
| Testosteron |
Testis (Leydig Hücreleri) |
Sürekli |
Spermatogenezi destekler.
İkincil cinsiyet özelliklerini geliştirir. Kas ve kemik gelişimi, ses kalınlaşması.
|
Negatif feedback (Yüksek seviyelerde LH ve FSH baskılanır) |
Sistemlerde Bulunan Hormonlar
Böbrekler, kandaki atıkları süzmekle kalmaz, aynı zamanda hayati maddelerin geri emilimini sağlar. Bu süreçte çeşitli hormonlar rol oynar.
Geri Emilimde Rol Oynayan Hormonlar
Antidiüretik Hormon (ADH, Vazopressin)
Görevi: Su geri emilimini artırarak idrarın yoğunluğunu düzenler.
Nerede Üretilir: Hipotalamusta üretilir ve hipofiz bezinden salgılanır.
Hedef Bölge: Böbrek tübülleri.
Ne Zaman Salgılanır: Vücut susuz kaldığında, kan osmotik basıncı arttığında.
Fazlalığı: Su tutulmasına neden olur, hipertansiyona yol açabilir.
Eksikliği: Diyabetes insipidus hastalığına neden olur, aşırı su kaybı görülür.
Aldosteron
Görevi: Sodyum geri emilimini artırarak suyun da geri emilmesini sağlar.
Nerede Üretilir: Adrenal kortekste (böbrek üstü bezlerinde) üretilir.
Hedef Bölge: Distal tübüller ve toplayıcı kanallar.
Ne Zaman Salgılanır: Kan basıncı düştüğünde, potasyum seviyesi arttığında.
Fazlalığı: Hipertansiyon ve potasyum eksikliğine yol açar.
Eksikliği: Kan basıncının düşmesine ve tuz kaybına neden olur.
Paratiroid Hormonu (PTH)
Görevi: Kalsiyum dengesini düzenler, kemiklerden kana kalsiyum geçişini sağlar.
Nerede Üretilir: Paratiroid bezlerinde üretilir.
Hedef Bölge: Kemikler, böbrekler, bağırsaklar.
Ne Zaman Salgılanır: Kan kalsiyum seviyesi düştüğünde.
Fazlalığı: Kemik erimesi, böbrek taşları.
Eksikliği: Kas krampları, düşük kalsiyum seviyesi.
Sindirim Sistemi
Gastrin
Görevi: Mide asidini artırır ve sindirimi hızlandırır.
Nerede Üretilir: Mide mukozasında üretilir.
Hedef Bölge: Mide paryetal hücreleri.
Ne Zaman Salgılanır: Yemek yendiğinde mide genişlediğinde.
Fazlalığı: Aşırı mide asidi üretimi, ülser riskini artırır.
Eksikliği: Sindirim sorunlarına ve mide asidi eksikliğine yol açar.
Kolesistokinin (CCK)
Görevi: Safra kesesinin kasılmasını sağlayarak sindirime yardımcı olur.
Nerede Üretilir: İnce bağırsağın duvarında üretilir.
Hedef Bölge: Safra kesesi, pankreas.
Ne Zaman Salgılanır: Yağlı yiyecekler tüketildiğinde.
Fazlalığı: Sindirim sürecinin aşırı hızlanması.
Eksikliği: Yağ sindiriminde zorluk.
Endokrin Sistem
İnsülin
Görevi: Kan şekerini düşürür.
Nerede Üretilir: Pankreasın beta hücrelerinde üretilir.
Hedef Bölge: Karaciğer, kas ve yağ dokusu.
Ne Zaman Salgılanır: Kan şekeri yükseldiğinde.
Fazlalığı: Hipoglisemiye neden olabilir.
Eksikliği: Diyabet hastalığına yol açar.
Glukagon
Görevi: Kan şekerini artırır.
Nerede Üretilir: Pankreasın alfa hücrelerinde üretilir.
Hedef Bölge: Karaciğer.
Ne Zaman Salgılanır: Kan şekeri düştüğünde.
Fazlalığı: Hiperglisemiye neden olabilir.
Eksikliği: Hipoglisemi riskini artırır.
Üreme Sistemi
Östrojen
Görevi: Kadın üreme döngüsünü düzenler.
Nerede Üretilir: Yumurtalıklarda üretilir.
Hedef Bölge: Rahim, meme dokusu, kemikler.
Testosteron
Görevi: Erkek üreme sistemi ve kas gelişiminde rol oynar.
Nerede Üretilir: Testislerde üretilir.
Hedef Bölge: Kas dokusu, kemikler, üreme organları.
Kardiyovasküler Sistem
Adrenalin
Görevi: Kalp atış hızını artırır, kan basıncını yükseltir.
Nerede Üretilir: Adrenal medullada üretilir.
Hedef Bölge: Kalp, damarlar, kaslar.
Ne Zaman Salgılanır: Stres, korku, heyecan durumunda.
Fazlalığı: Hipertansiyon ve kalp ritim bozukluğu.
Eksikliği: Enerji eksikliği, düşük stres yanıtı.
Büyüme Hormonu (GH)
Görevi: Hücre büyümesi ve yenilenmesini teşvik eder.
Nerede Üretilir: Hipofiz bezinde üretilir.
Hedef Bölge: Kaslar, kemikler, bağ dokuları.
Ne Zaman Salgılanır: Uyku sırasında, egzersiz sonrası.
Fazlalığı: Akromegali, devlik sendromu.
Eksikliği: Cücelik, kas kaybı.